Ontgroeven in het onderwijs

Er worden regelmatig huisvestingsvraagstukken neergelegd, waarvan de vraag nog niet helder is. Neem bijvoorbeeld de ontwikkelingen rondom het thema onderwijs. Afstandsonderwijs, digitale lesmethoden en blended learning. Er verandert veel, en gebouwen en diensten moeten daar in mee veranderen. Het is alleen nog niet bekend hoe de verandering er precies uitziet. Je moet dus eigenlijk op iedere situatie voorbereid zijn.

Maar in een wereld die steeds complexer wordt, komen de economische, maatschappelijke en ecologische grenzen van de maakbaarheid steeds duidelijker in zicht. De vraag is dan ook niet zozeer hoe organisaties onverwachte gebeurtenissen beter kunnen opvangen, maar hoe zij stérker kunnen worden van het onverwachte. Niet eenmalig, maar structureel. Die vraag staat centraal in het boek van Kees Tillema: ‘Ontgroeven – de heilzame werking van ruwe behandelingen in organisaties’.

Ontgroeven is initiatieven ontplooien waarmee disfunctionele patronen afgebroken worden. Die zijn er in organisaties volop. Een groef is een repetitieve, niet-functionele manier van denken en handelen die tot doel heeft grip op de werkelijkheid te krijgen en te houden. De efficiencygroef bijvoorbeeld, de maakbaarheidsgroef, de control-groef, of de consensusgroef. Groeven halen de vitaliteit uit mensen en organisaties en ergens beseffen we dat ook wel, maar het lukt ons simpelweg niet om anders te organiseren.

Om de flexibiliteit van organisaties te vergroten en zó te organiseren dat we meer winnen dan verliezen, moeten we dus ontgroeven. Of, wat meer sophisticated geformuleerd, antifragiel te organiseren. Dit begrip is ontleend aan het werk van de Libanees-Amerikaanse wetenschapper Nassim Nicolas Taleb. Met antifragiel duidt Taleb op zaken en structuren die onder druk niet breken, maar juist sterker worden. Antifragiel organiseren betekent in de praktijk op het juiste moment afscheid nemen van patronen die misschien ooit nuttig waren, maar inmiddels vitaliteit en groei in de weg staan.

Zo heeft vergaderen zeker voordelen; communicatie wordt niet voor niets de smeerolie van een organisatie genoemd. Het grote nadeel van vergaderen is echter dat het toeval en wanorde ontmoedigt. De voorspelbaarheid van vergaderingen haalt alle noodzakelijke verrassing weg. Dat komt bijvoorbeeld door het next-in-line-effect en het bystander-effect.

Of stel nu eens dat we 25 procent van de vergadertijd schrappen en dat alle collega’s deze tijd naar eigen opvattingen kunnen werken aan het verbeteren van de organisatie. Wie wil, participeert ook in de opbrengsten.

Zo zijn er veel meer voorbeelden van antifragiel organiseren. Eigenaarschap vergroten? Vergeet nutteloze heidagen, maar maak medewerkers daadwerkelijk eigenaar van belangrijke onderdelen van de organisatievoering. Het onderling vertrouwen vergroten? Stel voor dat ieder teamlid elk half jaar vijf procent van zijn salaris weggeeft aan een of meerdere collega’s uit het team. Die keus moet openhartig worden voorzien van argumentatie en toelichting. Afrekenen met beheerdrift en regelzucht? Neem afscheid van centraal ontwikkelde protocollen, procedures en procesbeschrijvingen en vervang ze door alternatieven die worden opgesteld en bijgehouden vanuit een ‘open source’ in de organisatie; een soort interne Wikipedia. Iedereen kan ze aanpassen.

Tijdens een netwerkbijeenkomst op 29 juni in Zwolle hebben we samen met een aantal vertegenwoordigers uit het onderwijsveld een mooie discussie gevoerd. We waren het snel eens: ontgroeven is hard nodig, maar vraagt gelijktijdig ook veel verbeeldingskracht en een vleugje rebellie. Want alleen zij die doen, die hebben recht van spreken!

"Ontgroeven is initiatieven ontplooien waarmee disfunctionele patronen afgebroken worden. Die zijn er in organisaties volop."

Kees Tillema

Nieuwste blogs

  • Sociaal
  • Werk
juni 2022

Huisvesting begint bij de gebruiker

Gemeente Diemen, LSa en draaijer+partners gingen in gesprek over de herinrichting van het gemeentehuis en […]

  • Inspiratie
  • Werk
juni 2022

Domeinbenadering en ontwerpgids voor duurzame exploitatie

De gemeente Amersfoort ontwikkelt een nieuw stadhuis. De voorbereidende werkzaamheden zijn gestart, volgens planning wordt […]

  • Circulair
  • Innovatie
juni 2022

De kansen van een circulaire inkoopstrategie

Hoe realiseer je een circulaire facilitaire dienstverlening door middel van een circulaire inkoopstrategie en wat […]