Op zoek naar het nieuwe evenwicht binnen de schoolomgeving na COVID-19

Waarom draait het in onderwijsgebouwen nog altijd om het overdragen van kennis? Volgens mij is het overdragen van kennis enkel een middel om de sociale vaardigheden en competenties van leerlingen en studenten te ontwikkelen. Om dat op een goede manier te faciliteren moeten we eens ophouden met het kijken naar ‘normen, regeltjes en voorwaarden’. De wereld is veranderd terwijl de regeltjes (zoals het Bouwbesluit) gelijk zijn gebleven. De functie van een schoolgebouw is geen verzameling leslokalen maar de plek waar sociale vaardigheden worden gevormd en ontwikkeld.

Fysiek onderwijs
Onlangs las ik in het NRC de term fysiek onderwijs. Dat klinkt als een onvervalst pleonasme, zoals witte sneeuw en natte regen. En toch is het dat niet. Een pleonasme was het, vóórdat COVID-19 de (onderwijs)wereld in zijn greep had, ook niet. Want ook toen werd er naast fysiek onderwijs, digitaal onderwijs verzorgd. Maar dat was meestal voorbehouden aan het HBO en WO. Voor het VO en MBO werd het maar mondjesmaat toegepast. Zoals Jan Joost Flim in zijn recente blog Het strategisch plan kan in de prullenbak! al schreef, hebben we talloze plannen geschreven over leren op afstand en hybride leren maar daar kwam amper iets van terecht. Toch bleek leren op afstand mogelijk. Onder druk en met een beetje goede wil bleek het prima te realiseren en konden vele duizenden leerlingen en studenten thuisonderwijs volgen.

Omslag in digitalisering
Voor de leerling veranderde er niet zo heel veel, het 4,7-inch scherm werd afgewisseld met de 11-inch variant en deze bleken prima toegerust om onderwijs te genieten. Maar wel de camera uit, want dan kun je lekker in bed blijven liggen. Voor de docent was de omslag groter. Instructievideo’s maken, Zoom of Teams leren bedienen et cereta. Kortom nieuwe vaardigheden aanleren. Wat blijkt? Onderwijs op afstand is tóch mogelijk en nog super efficiënt ook! Lessen worden minder verstoord, vergaderingen verlopen sneller en efficiënter en reistijd is er niet meer.

Streven naar efficiency is geen doel op zich
Als we van COVID-19 één ding geleerd hebben dan is het wel dat het streven naar efficiency niet enkel positieve effecten heeft. Het streven naar efficiency is bij de ene sector beter toepasbaar dan bij de andere. Bij veel vitale beroepen, onder andere in de zorg, bleek het hebben van een ruimere voorraad juist zeer welkom. Iedereen begrijpt inmiddels dat we het aantal IC-bedden niet op het ‘optimale minimum’ moeten worden afgestemd maar op het ‘reële optimum’.

Laten we met die blik ook naar het onderwijs kijken. Of het nu gaat om het VO of het WO. Overal hoor je hetzelfde geluid: leerlingen én studenten hebben elkaar en hun leraren gemist. Elkaar ontmoeten is fijn. Samenkomen in één gebouw, in één ruimte, heeft waarde. Het zorgt voor echte gesprekken, leidt tot confrontaties (zonder wrijving geen glans) en draagt bij aan het opdoen van kennis. Voor mij blijkt eens te meer dat sociale ontmoetingen heel erg waardevol zijn en bijdragen aan het welbevinden van leerlingen en studenten. Het helpen ontwikkelen van de juiste sociale vaardigheden is wat mij betreft het belangrijkste dat een onderwijsinstelling een leerling kan bijbrengen! Zo rapporteert het World Economic Forum al tijden dat Complex Problem Solving en Critical Thinking de belangrijkste nieuwe vaardigheden zijn die medewerkers moet beschikken. Aangezien de student van nu de medewerker van de toekomst is, bevestigt maar weer eens dat juist díe vaardigheden nodig zijn om met elkaar te kunnen samenwerken. Met gelijkgestemden én met andersdenkenden.

Opnieuw vormgeven van schoolgebouwen
Het wordt hoog tijd dat we met deze blik naar het schoolgebouw kijken. ‘Normen, regeltjes en voorwaarden’ waren goed in een tijd waar controle en efficiency tot kunst verheven zijn. Maar sociale verbindingen aangaan vraagt meer van een schoolgebouw.

Hoe maken we van de school een fijne plek om te verblijven? Welke omgevingen hebben we nodig voor de “problem solvers” en “critical thinkers” van de toekomst? En welke diensten, middelen en services dragen hieraan bij?

Kortom: in het schoolgebouw waar 21e-eeuwse vaardigheden worden aangeleerd, staat niet het efficiënt overdragen van kennis centraal maar het stimuleren van sociale ontmoetingen!

Geschreven door: Casper Meinders

'Een schoolgebouw is geen verzameling leslokalen maar de plek waar sociale vaardigheden worden gevormd en ontwikkeld.'

Gerelateerde blogs

  • 1.5 meter
  • Leer
juli 2020

Een positieve herwaardering van het fysieke onderwijs

Een historisch onderwijsjaar is het geworden. Leerlingen hebben zonder eindexamen te doen hun diploma behaald […]

  • 1.5 meter
  • Werk
juli 2020

De werkomgeving als ontmoetingsplek

De afgelopen maanden heb ik, net zoals de meesten van ons, thuis gewerkt en met […]

  • 1.5 meter
  • Leer
juni 2020

Op zoek naar het nieuwe evenwicht binnen de schoolomgeving na COVID-19

Waarom draait het in onderwijsgebouwen nog altijd om het overdragen van kennis? Volgens mij is […]